Ana SayfaDünyaHangi aşı en iyi? En iyi aşı Biontech mi Moderna mı?

Hangi aşı en iyi? En iyi aşı Biontech mi Moderna mı?

Medya Notu çeviri servisi / New York Times’ın sağlık muhabirleri hangi aşı daha iyi sorusunun peşine düştü. Kapsamlı araştırmanın ortaya koyduğu ilk bilgi: Biontech, Moderna ve Johnson & Johnson adlarıyla ünlenen her üç aşı da son derece etkili. Aralarında sadece çok küçük farklılıklar var.

Amerika Birleşik Devletleri’nde kullanılan Pfizer-BioNtech, Moderna ve Johnson & Johnson tarafından yapılan üç aşı da ciddi hastalıkları, hastaneye yatışları ve Covid-19’dan ölümleri önlemede oldukça etkili olmaya devam ediyor. Ancak son zamanlarda yapılan bazı çalışmalar, etkinlikte küçük farklılıklar olduğunu göstermiştir. Bulgular, gerçek dünyada korumada anlamlı bir fark anlamına gelmiyor, çünkü tüm aşılar çok iyi çalışıyor. Ancak yine de aralarındaki küçük farklılıklar kararları etkileyebilir.

Hangi aşı en iyisi? Biontech mi Moderna mı?

Bir çalışma, 25 eyalette yaklaşık 5 bin sağlık çalışanında Pfizer ve Moderna aşılarının semptomatik hastalıkları önlemedeki gerçek dünyadaki etkinliğini değerlendirdi. Çalışma, Moderna aşısının, Pfizer’in yüzde 88.8’lik oranına kıyasla yüzde 96,3’lük bir etkinliğe sahip olduğunu buldu. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri tarafından yürütülen bir araştırma, Moderna’nın hastaneye yatmaya karşı korumasının dört ay sonra azalmadığını, ancak Pfizer’in yüzde 91’den yüzde 77’ye düştüğünü buldu.

Farklı bir çalışmada, Johnson & Johnson aşısının hastaneye yatmaya karşı etkinliği, aşılamadan beş ay sonra yüzde 81 civarında sabit kaldı.

Koronavirüs aşıları ücretsiz mi?

Evet. Sizden sigorta bilgileri istenecek olsa da, bir Covid aşısı almak için asla cebinizden bir şey ödemeniz gerekmez. Sigortanız yoksa, yine de aşıyı ücretsiz olarak alabilirsiniz. Aşınızı bir doktor muayenehanesinden veya acil bakım kliniğinden aldıysanız, olası gizli masraflar hakkında bilgi alın. Sürpriz bir fatura gelmeyeceğinden emin olmak için en iyi seçenek aşınızı bir sağlık departmanında yaptırmaktır.

Covid aşısı ücretsizdir, ancak kimliğiniz istenebilir. Kimliğiniz aşı olmaya giderken yanınızda olsun.

Aşı olurken acıyacak mı?

İğnenin ucu diğer aşılara benziyor. Aşıdan sonra ağrıyan kollar yaygındır. Aşı olan birçok kişi, enjeksiyondan sonraki kol ağrısını grip aşısınınkine benzetti; diğerleri için durum çok daha kötüydü.

Aşı vurulduktan sonra neden beklemek zorundayım?

Aşı olan herkesten aşı yapıldıktan sonra yaklaşık 15 dakika etrafta kalması istenecek. Bu, sağlık çalışanlarının nadir görülen herhangi bir alerjik reaksiyon belirtisi için sizi izlemesini sağlayacaktır. Şiddetli alerji öyküsü olan bir kişiden 30 dakika kalması istenebilir. Beklerken bir maske getirdiğinizden emin olun. Aşıyı yeni olmuş olsanız bile, korunmanız son dozunuzdan sonra birkaç hafta sonra başlayacaktır.

Ya ikinci dozu zamanında alamazsam veya gitmeyi unutursam?

Hem Pfizer-BioNTech hem de Moderna aşılarının iki dozu vardır. Pfizer-BioNTech’in ikinci dozu birinciden üç hafta sonra, Moderna’nınki ise dört hafta sonra gelir. İkinci doz, insanlara güçlü, uzun süreli bağışıklık sağlayan güçlü bir destek sağlar. Aşı süresini kaçırırsanız, yine de mümkün olan en kısa sürede ikinci doz için geri gelmelisiniz.

Aşının etki göstermeye başlaması ne kadar sürer?

ABD Hastalık Kontrol Merkezleri, aşının son dozunu aldıktan iki hafta sonra tamamen aşının etki gösterdiğini söyledi. Aşınız sadece bir doz gerektiriyorsa, vücudunuzun güçlü bir bağışıklık tepkisi oluşturması yaklaşık iki hafta alacaktır. Aşınız iki doz gerektiriyorsa, ikinci dozdan iki hafta sonrasına kadar aşı en yüksek etkiye ulaşacaktır.

Covid aşısı veya destekleyici aşı ile aynı anda grip aşısı olabilir miyim?

Evet. CDC (ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi) Covid aşısının diğer aşıların zamanlamasına bakılmaksızın uygulanabileceğini grip aşısı planlamasına izin verdiğini söylüyor. Yan etkiler, aşılar ayrı ayrı uygulandığında olduğu gibi aynı anda verildiğinde genellikle benzerdir. Aynı anda hem grip aşısı hem de Covid aşısı yaptırırsanız, uzmanlar ağrıyı önlemek için farklı yollar deneneminiz veya en azından enjeksiyon bölgesini her iğne için en az bir 2 santim boşluk bırakmanızı önerir.

Çocuklar ve Okullar

Gıda ve İlaç Dairesi şimdiye kadar yalnızca 12 ila 17 yaş arasındaki gençler için Pfizer-BioNTech aşısına acil durum izni verdi. Moderna ve Johnson & Johnson’ın önümüzdeki aylarda çocuklar için acil durum izni alması bekleniyor.

12 yaşından küçük çocuklar ne zaman uygun olacak?

5 ila 11 yaş arası çocuklar için bir aşının onaylanacağı tarih, hareketli bir hedef oldu. Pfizer, aşısını bu genç yaş grubunda kullanmak için FDA’dan izin istedi.
6 ay ila 4 yaş arasındaki çok küçük çocuklar için aşıların 2022’ye kadar olması beklenmiyor. Pfizer kıdemli başkan yardımcısı Dr. Bill Gruber’e göre, 5 yaşından küçük çocuklar için deneme sonuçlarının en erken bu yılın dördüncü çeyreğine kadar çıkması beklenmiyor. 

Çocuklara verilen aşı miktarı yetişkinlerden farklı mı?

12 ila 17 yaşındakiler için izin verilen Pfizer aşısının dozu, yetişkinlere verilen dozla aynıdır: üç hafta arayla verilen iki doz 30 mikrogram.
5 ila 11 yaş arası çocuklar için dozun, iğne başına sadece 10 mikrogram olması bekleniyor – daha büyük çocuklara ve yetişkinlere verilen dozun üçte biri. Daha düşük dozda aşı alan çocuklar, 16 ila 25 yaşları arasındaki katılımcıların daha önceki denemelerinde görülen antikor seviyeleriyle karşılaştırılabilir bir yanıt üretti. 5 yaşından küçük çocuklarda, yalnızca üç mikrogram – yetişkin dozunun onda biri – aşılanıyor.
Moderna, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da 6.750 sağlıklı çocukta farklı dozlama stratejileri üzerinde çalışıyor. Yetişkinlerde standart doz, dört hafta arayla verilen 100 mikrogramdır. Moderna’nın 2 ila 11 yaş arası çocuklar üzerinde yaptığı çalışmada, şirket 50 veya 100 mikrogramlık dozları test ediyor. Moderna, 2 yaşından küçük çocuklarda 25, 50 veya 100 mikrogramlıkları inceliyor.

Yan etkiler çocuklar ve yetişkinler için farklı mıdır?

5 ila 11 yaş arası çocuklar için ayrıntılı yan etki verileri yayınlanmadı. 12-15 yaş arası çocuklarda yapılan çalışmalarda, yetişkinlere kıyasla çocuklarda ateş biraz daha yaygındı. Ancak genel olarak, çocuklarda bildirilen yan etkiler yaşlılarda görülenlere benzer olmuştur. FDA, ergen klinik deney katılımcılarında en sık bildirilen yan etkilerin enjeksiyon bölgesinde ağrı, yorgunluk, baş ağrısı, titreme, kas ağrısı, ateş ve eklem ağrısı olduğunu söyledi. Yan etkiler tipik olarak bir ila üç gün sürdü. Her iki enjeksiyondan sonra da enjeksiyon yerinde ağrı yaygın olmasına rağmen, daha fazla ergen ikinci dozdan sonra yan etkiler bildirdi. Genç insanlar, daha güçlü bağışıklık sistemlerine sahip oldukları için yaşlı insanlardan daha güçlü bir bağışıklık tepkisine sahip olma eğilimindedir.
Çocuklara, aşıdaki herhangi bir bileşene (polietilen glikol gibi) karşı şiddetli alerjik reaksiyon öyküsü varsa Pfizer aşısı yapılmamalıdır. Aşı bileşenlerine karşı alerjiler nadirdir. Aşı koruyucu veya lateks içermez. Şüpheniz varsa veya emin değilseniz, çocuğunuzu aşılatmadan önce çocuk doktorunuzla konuşun. Çocuğunuzun başka herhangi bir şeye (ilaçlar, yiyecekler, arılar) şiddetli alerjisi varsa, tavsiye edilen 15 dakika yerine enjeksiyondan sonra 30 dakika boyunca aşı yerinde kalın.

Klinik çalışmalarda kaç çocuk üzerinde ve ne kadar süreyle çalışılmıştır?

Pfizer’in çalışmasına, yaşları 5 ila 11 arasında değişen 2.268 çocuk dahil edildi ve bunların üçte ikisi, üç hafta arayla iki doz aşı aldı; geri kalanına iki doz tuzlu su plasebo (Plasebo etkisi, farmakolojik olarak etkisiz bir ilacın telkine dayalı bir etki ortaya çıkarma halidir) enjekte edildi. Çocukların nadiren ciddi şekilde hastalandığı göz önüne alındığında, deneme, aşının Covid’i veya hastaneye kaldırılmayı önleme yeteneği hakkında anlamlı sonuçlar çıkarmak için yeterince büyük değildi. Bunun yerine araştırmacılar, yaşlı insanlarda görülen koruyucu antikor seviyelerinin küçük çocuklarda da koruyucu olacağı varsayımına dayanarak çocukların bağışıklık tepkisinin ölçümlerine dayandılar.
Daha büyük çocuklar için yapılan Pfizer çalışmasına 12 ila 15 yaşları arasındaki 2.260 katılımcı katıldı. Bu çocuklardan 1.131’i aşı (üç hafta arayla iki enjeksiyon) ve 1.129’u tuzlu plasebo iğnesi aldı. Aşı, çocuklarda yetişkinlerde olduğundan daha iyi çalıştı. Aşı grubundaki hiçbir çocuk Kovid-19’a yakalanmazken, plasebo grubundaki 18 çocuk hastalandı. Şirket, deneme katılımcılarını iki haftada bir koronavirüs için test etmek de dahil olmak üzere hala bilgi topluyor.
Moderna geçtiğimiz günlerde, üçte ikisi iki doz aşı alan 12 ila 17 yaşları arasındaki 3.732 kişide aşıyı test eden denemesinin sonuçlarını yayınladı. Şirket, tam aşılı ergenlerde semptomatik Covid-19 vakası olmadığını bildirdi.

 

The FDA şirketlerden 3 bin çocuğu 5 ila 11 yaşındakiler arasında yapılan testlere dahil etmelerini istedi. C.D.C.’ye göre, klinik deneylerin ötesinde, sağlık yetkilileri Amerika Birleşik Devletleri’nde en az bir doz Pfizer aşısı almış 12-17 yaş arası 12,7 milyon genç hakkında bilgi toplamaya devam ediyor.

Çocuklara yönelik düşük Covid riski göz önüne alındığında, çocuğuma aşı yaptırmak için neden daha fazla veri beklemeyelim?

Çocukların Covid-19’dan ciddi hastalık geliştirme olasılığı daha düşük olsa da, hala risk altındadırlar. Eylül ayının başlarında, çocuklar koronavirüs vakalarının yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyordu ve son derece bulaşıcı Delta varyantı, son birkaç hafta içinde pandemi sırasında herhangi bir zamanda olduğundan daha fazla çocuğu hastanelere ve yoğun bakım ünitelerine gönderdi. Geçtiğimiz kış doktorlar, Çocuklarda Çoklu Sistem İnflamatuar Sendromu veya kalp de dahil olmak üzere birden fazla organı etkileyebilen Covid ile bağlantılı bir durum olan MIS-C’li hasta sayısının arttığını bildirdi.
Aşılanmamış çocuklar, hastalanmasalar bile virüsü aile üyelerine, öğretmenlere ve düzenli olarak etkileşimde bulundukları diğer kişilere, büyükanne ve büyükbabalar veya ciddi hastalık veya ölüm riski yüksek olan diğer kişilere yayabilir.

Aşının yan etkileri nelerdir?

İğnenin kolunuza saplanması, enjeksiyon gerektiren diğer aşılardan farklı hissettirmeyecektir. Ancak Covid-19 aşılarının kısa süreli yan etkilerinin oranı grip aşısından daha yüksek görünüyor. Ağrılı kollar yaygındır. Milyonlarca insan aşıları aldı ve ezici çoğunluk herhangi bir ciddi sağlık sorunu bildirmedi. (Vakaların bir kısmında şiddetli alerjik reaksiyonlar meydana geldi. Bazen Covid-19 semptomlarına benzeyebilen yan etkiler yaklaşık bir gün sürer ve ikinci dozdan sonra daha olası görünür. İlk raporlar, bazı kişilerin kendilerini kötü hissettiklerini ve ikinci dozu aldıktan sonra işten bir gün izin almaları gerekebileceğini gösteriyor. Pfizer çalışmasında, yaklaşık yarısı yorgunluk yaşadı. Baş ağrısı, titreme ve kas ağrısı dahil olmak üzere, hastaların en az yüzde 25 ila 33’ünde, bazen daha fazla diğer yan etkiler meydana geldi.
Bu deneyimler hoş olmasa da, kendi bağışıklık sisteminizin uzun süreli bağışıklık sağlayacak aşıya güçlü bir yanıt oluşturduğunun iyi bir işaretidir. New York Times, sonraki günlerde yeni aşılanmış birkaç düzine kişiyle röportaj yaptı. Hiç tepki vermemekten kontrolsüz titreme ve baş ağrısı gibi semptomlara kadar geniş bir tepki yelpazesi anlattılar. 

Alerjim varsa, aşı konusunda endişelenmeli miyim?

Yeni aşıların yapılmasını takiben dakikalar içinde anafilaksi adı verilen ciddi alerjik reaksiyonlar meydana gelse de, bu son derece nadir bir olaydır. Anafilaksi oranı Aralık ayı itibariyle milyon doz başına 11.1 vaka olmuştur . Karşılaştırıldığında, grip aşısına karşı şiddetli alerjik reaksiyon oranı milyon doz başına yaklaşık 1.35 vakadır. Bu istatistikler kulağa korkutucu gelse de, birçok ilaç için ciddi alerjik reaksiyonlar bir risktir. Indiana Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bir pediatri profesörü olan Dr. Aaron Carroll, penisilin ilaçlarından anafilaksi riskinin daha da yüksek olduğunu belirtiyor – 2500’de bir ile 5.000’de bir arasında – ancak bu, doktorların bunları reçete etmesini engellemez.
Aşılara şiddetli reaksiyon gösteren tüm hastalar tedavi edildi ve iyileşti. Çoğunun anafilaksi veya alerji öyküsü vardı, ancak bazı hastaların bilinen alerjisi yoktu. Hastanın alerjik reaksiyon göstermesi ihtimaline karşı her aşı bölgesinde epinefrin ve diğer acil durum malzemeleri bulunmalıdır. Anafilaksi öykünüz varsa, standart 15 dakika yerine aşıdan sonra 30 dakika boyunca izleneceksiniz.
Herhangi bir nedenle anafilaksi (Hemen tedavi edilmesi gereken ciddi, potansiyel olarak hayatı tehdit eden alerjik bir reaksiyondur.) yaşadıysanız veya aşıya karşı alerjik reaksiyon yaşadıysanız, aşıyı nasıl güvenli bir şekilde alacağınız ve hangi önlemleri almanız gerektiği konusunda doktorunuzla konuşmalısınız. İlk doz Covid aşınıza karşı alerjik bir reaksiyon yaşadıysanız, ikinci dozu atlamanız tavsiye edilir. İki bileşenden birine (polietilen glikol veya polisorbat) karşı alerjik reaksiyonları olan kişiler de aşı almamaları konusunda uyarılıyor.

Yan etkilerin ortaya çıkması ne kadar sürer?

Side effects like fatigue, headaches and muscle pain should show up within one to three days after vaccination, and resolve one to three days after they start. Sore arms and fevers are common. Contact your doctor if the redness or tenderness where you got the shot increases after 24 hours. You should also call your doctor if your side effects are causing you worry, or they do not seem to be going away after a few days.

Dr. Sylvia Owusu-Ansah, an emergency physician in Pittsburgh, chronicled her vaccine side effects on Facebook. She experienced mild muscles aches and a sore left arm on Day 1 but was still experiencing nasal congestion and mild headache on Days 3 through 5. Along with a card reminding you to get the necessary second dose, vaccine recipients are handed information on how to report side effects to the Centers for Disease Control and Prevention through an app called V-Safe, a smartphone-based tool that uses text messaging and web surveys to provide personalized health check-ins after you receive a Covid-19 vaccination. —Dani Blum and Amy Harmon

Covid aşısı yaptırdıktan sonra ağrı kesici almanın aşının etkisini azaltabileceğini duydum. Bu doğru mu?

Çoğu uzman, aşı olduktan sonra rahatsızlığı gidermek için parasetamol veya ibuprofen (Her ikisi de grip benzeri belirtiler gösterenlerde ateşi düşürüyor.) gibi bir ağrı kesici veya ateş düşürücü almanın güvenli olduğu konusunda hemfikirdir. Aşı yaptırmadan önce ağrı kesici alarak rahatsızlığı gidermeye çalışmamalısınız.

Ağrı kesicilerin aşının etkisini azaltıp azaltmayacağı konusundaki endişe, pediatrik hastalarda yapılan araştırmalardan kaynaklanmaktadır. Ebeveynler bazen çocuklara aşılanmadan önce ve sonra, çocukluk aşılarını takiben oluşabilecek ateş ve ağrıları azaltmak için asetaminofen veya ibuprofen gibi ağrı kesiciler verir. Ateş ve diğer yan etkiler aynı zamanda vücudun güçlü bir bağışıklık tepkisi oluşturduğunun bir işareti olduğundan, bazı araştırmacılar bir çocuğa bir atıştan önce veya sonra bir ağrı kesici veya ateş düşürücü vermenin aşının etkinliğini köreltip köreltmeyeceğini sorguladı.

5.000’den fazla çocukla yapılan çalışmaların gözden geçirilmesi aşılardan önce ve sonra ağrı kesici alan ve almayan çocuklarda antikor düzeylerini karşılaştırdı. Ağrı kesicilerin bağışıklık tepkisi üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını ve her iki gruptaki çocukların aşılarından sonra yeterli düzeyde antikor ürettiğini buldular. Başka bir çalışma, grip aşısından sonra 142 çocuğa asetaminofen, ibuprofen veya plasebo vermeyi özellikle araştırdı. Ağrı kesici veya plasebo alan hastalarda aşının etkisi önemli ölçüde farklı değildi.

Ne Pfizer ne de Moderna, yan etkileri tedavi etmek için ağrı kesici alma konusunda rehberlik sağlamaz. Aşıdan sonra reçetesiz bir ağrı kesici almadan önce bir doktorla konuşmanızı önerir.

Henry Ford Health System ve UCI Health dahil olmak üzere birçok tıbbi ve sağlık grubu, aşıdan önce profilaktik ağrı kesiciler almamanızı tavsiye ediyor, ancak aşıyı yaptırdıktan sonra rahatsızlık için reçetesiz bir ağrı kesici almanın iyi olduğu konusunda hemfikirler.

UCI Health, “Aşı almadan önce asetaminofen ve ibuprofen gibi reçetesiz ilaçlar almak, aşının çalışma yeteneğini azaltabilir ve aşıya karşı bağışıklık tepkinizi köreltebilir” diyor. “ Aşıdan sonra, sizi rahatsız eden semptomlarınız varsa, reçetesiz satılan ilaçları almaktan çekinmeyin.” 

Aşıdan sonra herhangi bir yan etki yaşamadım. Bu çalışmadığı anlamına mı geliyor?

Tıpkı bazı insanların ilaçlardan yan etki görüp bazılarının yaşamadığı gibi, insanların aşılara karşı çeşitli tepkileri vardır. Aşıdan sonra sadece hoş olmayan tepkileri duymaya meyilliyken, birçok insan aşıyı yaptıktan sonra sadece hafif bir rahatsızlık hisseder veya hiç semptom göstermez.

Örneğin, Pfizer denemesinde, katılımcıların yaklaşık yarısı yorgunluk geliştirdi. Baş ağrısı, titreme ve kas ağrısı dahil olmak üzere hastaların en az yüzde 25 ila 33’ünde diğer yan etkiler meydana geldi. Bu, katılımcıların yarısının veya daha fazlasının bu yan etkilere sahip olmadığı ve yine de aşının genel etkinliğinin yüzde 95 olduğu anlamına gelir, bu da yan etkilerin olmamasının aşının işe yaramadığı anlamına gelmediğini gösterir. Ayrıca, yaşlıların, muhtemelen bağışıklık sistemleri o kadar güçlü olmadığı için, gençlere göre daha az yan etki bildirme eğiliminde olduğunu biliyoruz. İnsanlar yaşlandıkça, patojenlere karşı vücut savunması zayıflar ve aşılara verilen yanıt da azalır. Ancak Pfizer ve Covid aşı denemelerinde yaşlı insanlar hala yeterli düzeyde antikor üretti ve bu da aşıdan sonra güçlü bir bağışıklıkları olduğunu gösteriyor. 

Kadınların aşılamadan sonra erkeklere göre daha fazla yan etkisi var mı?

Amerikalılara verilen ilk 13,7 milyon Covid-19 aşı dozundan yapılan bir analiz, yan etkilerin kadınlarda daha yaygın olduğunu buldu. Ve Covid aşısına karşı şiddetli reaksiyonlar nadir olmakla birlikte, neredeyse tüm anafilaksi vakaları veya hayatı tehdit eden alerjik reaksiyonlar kadınlarda meydana geldi.

Kadınların Covid aşısının hoş olmayan yan etkilerini bildirme ve deneyimleme olasılığının daha yüksek olduğu bulgusu, diğer aşılarla da tutarlıdır. Kadınlar ve kızlar, grip aşısı ve kızamık, kabakulak ile hepatit A ve B aşıları aldıktan sonra iki kata kadar daha fazla antikor üretebilirler. Bir çalışma, yaklaşık otuz yıl boyunca tüm yetişkin anafilaktik hastalarının yüzde 80’inin kadınlardan oluştuğunu buldu. 

Kadınların erkeklerden daha fazla yan etki bildirme olasılığı olduğu doğru olsa da,kadınlarda yan etki oranının daha yüksek olmasının biyolojik bir açıklaması da vardır. Östrojen bir bağışıklık tepkisini uyarabilirken, testosteron bunu köreltebilir. Ek olarak, bağışıklıkla ilgili birçok gen, kadınların iki kopyası ve erkeklerin yalnızca bir kopyası olan X kromozomu üzerindedir. Bu farklılıklar, hastalığa erkeklerden çok daha fazla kadının yakalandığını açıklamaya yardımcı olabilir. 

Kozmetik enjeksiyonların (dudakları dolgunlaştırmak veya kırışıklıkları gidermek için kullanılanlar gibi) aşıya karşı alerjik reaksiyona neden olabileceği doğru mu?

Aşının nadir görülen bir yan etkisi, daha önce burun ve ağız çevresindeki kırışıklıkları ve yüz çizgilerini düzeltmek, dolgunlaştırmak için kullanılan jel benzeri maddeler olan “kırışıklık dolgu maddeleri” olarak da adlandırılan dermal dolgu maddeleri enjekte edilmiş birkaç kişide görülmüştür. 

Birkaç vakada, insanlar yüzün dolgu maddeleriyle tedavi edilen kısımlarında şişlik geliştirmiştir. Moderna klinik denemeleri sırasında aşıyı yaptırdıktan bir ila iki gün sonra, üç kadın (en az bir doz aşı alan 15.184 kişiden), daha önce kozmetik dolgu maddeleri enjekte edildikleri yerde şişlik geliştirdi. 29 yaşında bir kadının aşıdan iki gün sonra dudaklarında şişlik gelişti ve daha önce grip aşısına benzer bir reaksiyon gösterdiğini bildirdi.

Aşının Covid-19 virüsü bulaştırma riski var mı?

Hayır. Amerika Birleşik Devletleri’nde onaylanan Pfizer, Moderna ve Johnson & Johnson aşıları herhangi bir canlı virüs, zayıflamış virüs, ölü virüs veya herhangi bir bulaşıcı unsur içermez, dolayısıyla aşının size Covid-19 bulaştırmasının bir yolu yoktur. MRNA aşılarını anlamanın en iyi yolu, vücudunuzun bağışıklık sistemine koronavirüse nasıl saldıracağını öğretmek için bir dizi talimat taşımalarıdır. Johnson & Johnson aşısı, benzer talimatları göndermek için farklı bir teknoloji kullanır.

Aşılar kan pıhtılarına neden olur mu?

İki aşı, Johnson & Johnson ve AstraZeneca, son derece nadir pıhtılaşma bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nde, federal sağlık düzenleyicileri, Johnson & Johnson’a, nadir görülen kan pıhtılaşması riskini not etmek için etiketine bir uyarı eklemesini söyledi. AstraZeneca tarafından yapılan bir aşının da benzer, son derece nadir bir pıhtılaşma bozukluğunun nedeni olabileceği sonucuna varan Avrupalı düzenleyiciler. Her iki durumda da sağlık yetkilileri, aşının faydalarının riskten daha ağır bastığını söyledi. FDA, Moderna veya Pfizer-BioNTech aşılarını almış kişilerde daha yüksek bir pıhtılaşma bozukluğu riski bulamadı. 

Aşı hamile veya emziren kadınlar için güvenli midir?

CDC, hamile kadınlara koronavirüs aşılarının sunulmasını tavsiye etti, ancak ikinci aşı konusunda doktorlarına danışmalarını da öneriyor. Covid-19 hamilelikte ciddi riskler oluşturuyor. Hastalığın semptomlarını geliştiren hamile kadınların, semptomları olan hamile olmayan kadınlara göre ciddi şekilde hastalanma ve ölme olasılıkları daha yüksektir.

Koronavirüs aşısı güvenlik verilerinin erken bir analizinde, CDC araştırmacıları Pfizer-BioNTech veya Moderna aşılarının hamilelik sırasında ciddi riskler oluşturduğuna dair hiçbir kanıt bulamadılar. Bulgular başlangıç niteliğindedir ve ABD aşılama programının yalnızca ilk 11 haftasını kapsamaktadır. Ancak hamilelik sırasında veya hamilelikten kısa bir süre önce aşılardan birini alan 35.000’den fazla kişinin kendi bildirdiği verileri içeren çalışma, hamile kişilerde koronavirüs aşılarının güvenliği konusunda şimdiye kadarki en büyük çalışmadır. Aşılamadan sonra, hamile katılımcılar hamile olmayanlarla aynı genel yan etki modelini bildirdiler: Enjeksiyon bölgesinde ağrı, yorgunluk, baş ağrısı ve kas ağrısı. Hamile olan kadınların, olmayan kadınlara göre enjeksiyon bölgesinde ağrı bildirme olasılığı biraz daha yüksekti. Ancak diğer yan etkileri bildirme olasılığı daha düşüktür. Ayrıca ikinci dozdan sonra mide bulantısı veya kusma bildirme olasılıkları biraz daha yüksekti. 

İnternette aşılar ve doğurganlık hakkında söylentiler gördüm. Onlar doğru mu?

Yeni aşının plasentaya zarar vererek kadınların doğurganlığını tehdit edeceğine dair internette yanlış bir iddia dolaşıyor. İşte bu yüzden doğru değil.

İddia, Pfizer ve Moderna’dan alınan aşıların, bağışıklık sistemimizin koronavirüs üzerinde “spike” protein denilen bir şeye karşı antikor üretmesine neden olduğu gerçeğinden kaynaklanıyor. Doğurganlık riskiyle ilgili yanlış iddia, bu antikorların hamilelik sırasında plasentada üretilen sinsitin adı verilen benzer bir proteine de saldırabileceğine dair asılsız endişeye dayanmaktadır. Gerçekte, spike protein ve sinsitin yalnızca çok küçük bir bölgede benzerdir ve sivri proteinlere tutunabilen antikorların sinsitine kilitleneceğine inanmak için hiçbir neden yoktur.

Dahası, insan vücudu koronavirüsle savaşırken kendi ani antikorlarını üretir ve bu antikorların Covid-19’a yakalanan hamile kadınlarda plasentaya saldırdığına dair bir işaret yoktur. Öyle olsaydı, Covid-19’a yakalanan kadınların düşük yapmasını beklerdiniz. Ancak bir dizi çalışma, Covid-19’un düşükleri tetiklemediğini gösteriyor. 

Aşı olana kadar gebe kalmak için beklemeli miyim?

Doğum uzmanları hamilelikten önce tüm aşılarda güncel olmanızı tavsiye eder, bu nedenle uygun olduğunuz ve randevu alabileceğiniz en kısa sürede Covid-19 aşısını yaptırmanız iyi bir fikirdir. Covid-19 özellikle hamile kadınlar için yüksek risk oluşturuyor, bu nedenle ideal olarak hamile kalmadan önce aşı olmalısınız. Atlanta’daki Emory Üniversitesi’nde kadın doğum uzmanı ve Amerikan Kadın Doğum ve Jinekologlar Koleji’nin Covid aşıları komitesinin bir üyesi olan Dr. Denise Jamieson, “Hamile kalmadan önce Covid’den korunabiliyorsanız bu gerçekten iyi” dedi.

Çocuk doğurma çağındaki kadınlar için zorluk, çoğunun aşıyı ilk önce yaptırmaları planlanan öncelikli yaş gruplarında olmamasıdır. Hamileliğinizin zamanlaması sizin için önemli değilse, önce aşı olmayı tercih etmek size kalmış. Ancak uzmanlar, aşıya erişimin olmamasının hamileliği geciktirmek için bir neden oluşturmadığını söylüyor.

Aşı doğurganlık tedavi programımı etkiler mi?

Amerikan Üreme Tıbbı Derneği’ne göre, yumurta toplama, embriyo transferi veya intrauterin tohumlama gibi prosedürler için planlanan doğurganlık hastalarına, işlemden üç gün önce ve üç gün sonra Covid aşısı yaptırmamaları tavsiye edilir. Bunun nedeni, cerrahi prosedürler geçiren hastalarda, doktorların ameliyat sonrası bir enfeksiyonun ortaya çıkıp çıkmadığını bilmesini zorlaştırabilecek ateş veya titreme gibi aşıyla ilgili yan etkiler geliştirebilmesidir.

Zaten Covid-19 kapmışsam aşı yaptırmam gerekir mi?

Covid-19 geçirmiş olsanız bile, aşıdan daha güçlü bir bağışıklık kazanacaksınız. Bir kişinin doğal bir enfeksiyona karşı bağışıklık tepkisi oldukça değişkendir. Bazı insanlar az sayıda antikor üretebilir ve bazı varyantlar, doğal antikorları aşı tarafından oluşturulan daha güçlü antikorlardan daha kolay atlatıyor gibi görünmektedir. İyileşmiş bir Covid hastasının tek bir doza kıyasla iki dozdan ne kadar ekstra fayda sağladığı açık olmasa da, seyahat veya iş için ihtiyaç duymanız durumunda tam aşılama kanıtı sağlamak için ikinci bir doza ihtiyacınız var. Geçmişte Covid-19 geçirmiş kişilere, iyileşme plazması veya monoklonal antikorlar ile tedavi edildiyse, aşılanmadan önce enfeksiyondan sonra yaklaşık 90 gün beklemeleri tavsiye edilir. İlk dozunuzdan sonra Covid-19 alırsanız, tamamen iyileşene ve artık tecrit edilmenize gerek kalmayana kadar aşı takviminizi ayarlamanız gerekebilir. Emin değilseniz en iyi zamanlama konusunda doktorunuza danışın. 

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde aşıların nasıl çalıştığı hakkında ne biliyoruz?

Zayıflamış bağışıklık sistemi olan kişiler, aşılara diğerleri kadar güçlü bir yanıt oluşturmazlar. CDC, bağışıklık sistemi zayıf olan kişilere ikinci aşıdan dört hafta sonra üçüncü doz Pfizer veya Moderna aşısı yaptırmalarını tavsiye etti. Bu ekstra aşı teknik olarak bir destekleyici aşı değildir, ancak artık bu hasta grubu için normal aşılama programının bir parçası olarak kabul edilmektedir. Amerikalıların yaklaşık yüzde 3’ü, organ nakli, kanser öyküsü veya bağışıklık sistemini baskılayan steroid gibi ilaçların kullanımı dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle bağışıklık sistemlerini zayıflattı.

Kanser hastaları aşı denemelerinde incelendi mi? Bir kanser hastası aşıyı nasıl güvenli bir şekilde alır?

Aktif tedavi gören hastalar, aşıyı nasıl ve ne zaman alacakları konusunda sağlık ekiplerine danışmalıdır. Bazı hastalara, bağışıklık tepkilerini optimize etmek için mümkünse aşıyı kemoterapi seansları arasında – beyaz kan hücresi sayılarının en yüksek olduğu zaman – almaları önerilebilir. İdeal olarak, aktif tedavi gören kanser hastaları, bir doktor gözetiminde veya yakından izlenebilecekleri ve daha az insanla karşılaşma ihtimalinin yüksek olduğu bir kanser merkezinde aşılanmalıdır. 

Kanser öyküsü olan veya aktif tedavi gören hastalara, bağışıklık sistemi zayıflamış hastalar için önerilen üç dozluk aşılama programını izlemeleri önerilebilir.

Otoimmün hastalığım var. Aşı bende işe yarar mı?

Amerikalıların tahminen %8’inde, bağışıklık sistemi yanlışlıkla normal vücut dokularına saldırdığında ortaya çıkan romatoid artrit veya lupus gibi bir otoimmün hastalığı vardır. Otoimmün rahatsızlıkları olan kişilerin Covid aşı denemelerine katılmasına izin verilse de, hastalar otoimmün bozuklukları tedavi etmek için kullanılan bağışıklık sistemini baskılayan ilaçları alıyorlarsa çalışma dışı bırakıldı. Sonuç olarak, doktorlar aşının otoimmün rahatsızlıkları olan kişiler için güvenli olduğuna inanıyorlar, ancak aşının bu hastalarda ne kadar iyi çalıştığını gösteren özel verilere sahip değiller. Ulusal Sağlık Enstitüleri, bağışıklık sistemi zayıflamış hastalar için onaylanan aşı takvimine benzer şekilde, otoimmün rahatsızlıkları olan kişilerin üçüncü doz Covid aşısı alıp almayacağını belirlemek için yeni bir çalışma duyurdu. Çalışma ayrıca, otoimmün hastalık için immünosupresif tedavinin duraklatılmasının, fazladan bir COVID-19 aşısı dozuna karşı antikor yanıtını iyileştirip iyileştirmediğini de araştıracak. Bu arada otoimmün rahatsızlığı olan hastaların da Covid aşısı yaptırma konusunda doktorlarına danışmaları gerekmektedir. 

Eğer bende virüs var ama bilmiyorsam, aşı yine de işe yarayacak mı?

Bu senaryo hakkında henüz çok fazla veri bulunmamakla birlikte, aşı araştırmacıları, aşılama sırasında enfekte olduğunuzu öğrenirseniz daha fazla endişelenmenize gerek olmadığını söylüyor. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine danışmanlık yapan bir panelin üyesi ve Vanderbilt Üniversitesi’nde bulaşıcı hastalık uzmanı Dr. Helen Talbot, “Kendinizi pek iyi hissetmeyeceksiniz, ancak bunun nedeni Covid aşısı değil, Covid” dedi.

İlk aşı dozunun vücudunuzun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olmak için yeterli zamanı olması olası değildir, ancak aşı yine de vücudunuzu kalıcı bir bağışıklık tepkisi üretmeye teşvik etmelidir. İyileştikten sonra, planlandığı gibi ikinci dozunuzu almayı planlamalısınız. Dr. Talbot, “Bilmeden virüse sahipseniz ve aşılanmışsanız, aşı hastalığı önlemeyecek, ancak muhtemelen bağışıklık tepkisinin genel gelişimine yardımcı olacaktır” dedi. “Daha sonra, tamamen iyileştikten sonra ikinci aşınızı alırsınız – muhtemelen her zamanki 21 veya 28 gün sonra. Aşı serisine baştan başlamaya gerek yok.”

Guillain-Barre Sendromlu insanlar için güvenli olacak mı?

Guillain-Barre sendromu, vücudun bağışıklık sistemi sinirlere saldırdığında, kas güçsüzlüğüne ve bazen felce neden olduğunda ortaya çıkan nadir ve ciddi bir durumdur. Kimse buna neyin sebep olduğunu tam olarak bilmiyor, ancak çoğu hasta yakın zamanda bir solunum yolu veya gastrointestinal enfeksiyondan kurtulduklarını bildiriyor. Guillain-Barre sendromu da Covid-19’un olası bir komplikasyonu olarak belirlendi .

Düzenleyiciler, durumu geliştirme şansının düşük olduğunu bulmuş olsalar da, Johnson & Johnson aşısı alanlar arasında ABD’deki genel nüfusa göre üç ila beş kat daha yüksek görünüyor. FDA şimdi Johnson & Johnson aşısına aşılamadan sonra Guillain-Barre geliştirme riskinin artmasıyla ilgili bir uyarı ekledi.

Geçmişte Guillain-Barre’ye sahip olan insanlar için rehberlik kafa karıştırıcı olmuştur. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin resmi rehberliği, geçmişte Guillain-Barre geçmişi olan kişilerin Covid aşısı yaptırması gerektiğidir. Ama Doktor Anthony S. Fauci, ülkenin en önde gelen bulaşıcı hastalık uzmanı söyledi diye aşısı Guillain-Barre öyküsü olan insanlara tavsiye etmediğini. Dr. Fauci, “Bu kişilerin aşı olmamalarını öneriyoruz çünkü benzer ciddi bir yanıtı tetikleyebilirsiniz” dedi.

Ancak herkes bu tavsiyeye katılmıyor. Guillain-Barré hastalarına yönelik bir savunuculuk grubu olan GBS/CIDP International Foundation’ın üyeleri, Dr. Fauci’ye sendromlu kişileri hala aşı yaptırmaya çağıran bir açık mektup yazdı. “Şu anda, geçmişte GBS olanların mevcut Covid aşılarını alamamaları için hiçbir sebep yok” diye yazdılar. “Endişeleri varsa, yerel sağlık uzmanlarıyla konuşmalılar.”

Bu aşıların H.I.V.’li kişiler için güvenli olup olmayacağını biliyor muyuz?

Covid-19 aşısını inceleyen denemeler, az sayıda da olsa H.I.V.’li kişileri içeriyor. H.I.V./AIDS ile yaşayan ve etkilenen kişiler için bir haber sitesi olan Poz’a göre, Pfizer denemesinde 120 H.I.V.’li kişi ve Moderna denemesinde H.I.V.’li 176 kişi yer aldı. Rakamlar anlamlı sonuçlar çıkarmak için çok küçük olmasına rağmen, H.I.V’li kişiler için olağandışı güvenlik endişeleri bildirilmemiştir. Pfizer ve Moderna aşıları, zayıflatılmış veya inaktive edilmiş virüs içermediğinden, H.I.V’li kişiler için güvenli bir seçenek olduğuna inanılmaktadır. 

Bu yeni genetik aşılar nasıl çalışıyor?

Bunlar “genetik” aşılar olarak tanımlansa da, yeni Covid aşıları genlerinizi hiçbir şekilde değiştirmiyor. Bunun yerine, Pfizer-BioNTech ve Moderna aşıları, bağışıklık sistemini hazırlamak için bir genetik molekül kullanır. Bu molekül mRNA olarak bilinir – “m” haberci anlamına gelir. Bu molekülü bir dizi talimat gibi düşünün. Geleneksel bir aşı, vücudumuzda bir bağışıklık tepkisini tetiklemek için zayıflamış veya etkisiz hale getirilmiş bir mikrop kullanırken, mRNA aşıları, hücrelerimize bir bağışıklık tepkisini tetikleyecek ve virüse karşı antikorlar üretecek bir proteinin nasıl yapılacağını öğretmek için bir dizi talimat taşır.

Yeni aşılardaki mRNA molekülü genlerimi değiştirir mi?

Pfizer ve Moderna aşılarında kullanılan haberci mRNA, asla hücrelerinizin çekirdeğine girmez ve DNA’nız üzerinde hiçbir etkisi yoktur. MRNA molekülü, hücrelerinizin talimatları kopyalaması ve bağışıklık sisteminizi koronavirüse karşı eğitmek için kullanılan spike proteinini oluşturması için yeterince uzun süre hayatta kalır. Peki bu talimatları verdikten sonra moleküle ne olur? Birkaç gün sürer ve daha sonra hücre onu parçalar ve özel enzimler kullanarak ondan kurtulur. Aşının vücudunuzda her gün devam eden doğal bir süreci taklit ettiğini anlamak önemlidir. Her an, hücrelerimizin her biri, kendilerine ait çok çeşitli proteinler yapmak için ürettikleri yüz binlerce mRNA molekülü içerebilir. 

Johnson & Johnson aşısı, Pfizer ve Moderna’ya kıyasla nasıl çalışır?

Pfizer ve Moderna aşıları gibi, Johnson & Johnson aşısı da vücuda bir korona virüs enfeksiyonunu savuşturmak için bağışıklık sistemini eğitebilecek bir spike proteini oluşturması için bir dizi talimat verir. Pfizer ve Moderna aşıları, talimatları sağlamak için mRNA adı verilen bir genetik molekül kullanırken, Johnson & Johnson aşısı mesajı vermek için DNA’yı kullanır ve DNA, viral bir vektör olan Adenovirus 26 tarafından taşınır. Adenovirüsler yaygın virüslerdir. Tipik olarak soğuk algınlığı veya grip benzeri semptomlara neden olur. Johnson & Johnson ekibi, talimatları iletmek için hücrelere girebilen, ancak içlerinde çoğalamayan veya hastalığa neden olamayan değiştirilmiş bir adenovirüs kullandı.

Johnson & Johnson’ın aşısı, adenovirüs bazlı aşılar üzerinde onlarca yıllık araştırmaların sonucunda ortaya çıktı. Temmuz ayında, ilki genel kullanım için onaylandı. Şirket ayrıca Ebola, HIV ve Zika dahil olmak üzere diğer hastalıklar için adenovirüs bazlı aşılar üzerinde denemeler yürütüyor. 

Covid-19 için adenovirüs bazlı aşılar, Pfizer ve Moderna’nın mRNA aşılarından daha dayanıklıdır. DNA, RNA kadar kırılgan değildir ve adenovirüsün sert protein kaplaması, içindeki genetik materyalin korunmasına yardımcı olur. Sonuç olarak, Johnson & Johnson aşısı, geleneksel soğutma yöntemleri kullanılarak üç aya kadar saklanabilir. 

AstraZeneca aşısının Amerika Birleşik Devletleri’ndeki durumu nedir?

70’den fazla ülke aşıya izin vermiş olsa da, Amerika Birleşik Devletleri izin vermedi. AstraZeneca henüz izin için Gıda ve İlaç İdaresi’ne başvurmadı. 

Neden aşı olmak yerine Covid-19 ile şansımı denemiyorum?

Covid-19 çok daha tehlikeli bir seçenektir. Covid aşıları az bilinen risk taşır. Ancak Covid-19’un tehlikeleri iyi belgelenmiştir. Covid-19 semptomları ile gelen insanların yaklaşık yüzde 20’si ciddi, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir hastalık geliştiriyor. Daha yaşlı, obez veya başka sağlık sorunları olan kişiler Covid-19 komplikasyonları açısından en yüksek risk altında olsa da, genç insanlar da ciddi şekilde hastalanabilir. 18-34 yaşları arasında Covid nedeniyle hastaneye kaldırılan 3.000’den fazla kişi üzerinde yapılan bir çalışmada, yüzde 20’si yoğun bakıma ihtiyaç duydu ve yüzde 3’ü öldü.

Covid-19 ile ilişkili uzun vadeli sağlık komplikasyonları ciddi bir endişe kaynağıdır. Covid’den iyileşen her üç kişiden birinde, aylar sonra yorgunluk, çarpıntı, kan pıhtılaşması ve koku veya tat alma duyusu kaybı gibi kronik şikayetler var.

Aşılar, dünya çapında ortaya çıkan yeni varyantlara karşı işe yarayacak mı?

Son derece bulaşıcı Delta varyantı da dahil olmak üzere daha bulaşıcı varyantların yükselişi, Kovid-19 vakalarının dünya çapında artmasına neden olurken, risk öncelikle aşılanmamış ve kendileri için büyük endişe duyulan kişilerdir. Ancak aşılananlar için görünüm çok daha umut verici. Aşıların farklı varyantlara karşı farklı başarı oranlarına sahip olduğu doğru. Aşıların varyantlara karşı hiçbir şekilde işe yaramadığı algısı yanlıştır. Aslında, yeni varyantlar dünya çapında dolaşırken bile, mevcut aşılar ciddi hastalıkları ve hastaneye yatışları önlemede oldukça iyi çalıştı.

Ülkenin en iyi bulaşıcı hastalık uzmanı Dr. Anthony S. Fauci, varyantların “aşılanmak için daha fazla neden” olduğunu söyledi. “Sonuç olarak, kullandığımız aşılar şu anda sahip olduğumuz en baskın varyanta karşı çok iyi koruma sağlıyor ve diğer varyantların birçoğu arasında değişen derecelerde ciddi hastalıklara karşı koruma sağlıyor.”

Yeni aşılardaki mikroçipler hakkında söylentiler ve şakalar duydum. Bu ne hakkında?

Mikroçiplerle ilgili sahte komplo teorisi, Microsoft’un kurucusu Bill Gates’in bir gün  “dijital sertifikalar” hakkında yorum yapmasından sonra ortaya çıktı. Bu referans, komplo teorilerinin, Amerikalıların hareketlerini gözetlemek için hükümet tarafından bir izleme mikroçipi yerleştirileceğine dair spekülasyonların internette dolaşmasına neden oldu. Aylarca, sosyal medyada yaygın olarak paylaşılan videolar ve viral gönderiler, bu tür teknolojilerin şırıngalara bedenlere taşınabileceğini temelsiz bir şekilde iddia etti. Söylentilerin hiçbiri doğru değil.

Pfizer ve Moderna aşılarının tek bir aktif bileşeni vardır: haberci RNA veya mRNA adı verilen ve spike adı verilen bir koronavirüs proteini için genetik talimatlar içeren bir molekül. Enjekte edildikten sonra, mRNA insan hücrelerine sivri uç üretme talimatı verecek ve bağışıklık sistemini virüsün oldukça tanınabilir bir özelliğine maruz bırakacaktır. Geri kalan bileşenler, kırılgan mRNA molekülü etrafında bir yağ kabarcığı oluşturan kolesterol dahil lipidlerin yanı sıra sakaroz (şeker) ve çeşitli tuzlardır. 

Acil kullanım izni ile aşının normal onayı arasındaki fark nedir?

Amerika Birleşik Devletleri’nde kullanımı onaylanan üç aşıdan yalnızca Pfizer aşısı FDA’dan resmi onay almıştır. Diğer iki aşı – Moderna ve Johnson & Johnson – acil kullanım için yetkilendirilmiştir. Acil kullanım izni, şaşırtıcı bir şekilde standart bir onaya benzer. Geleneksel onay sürecinde gerekli olacak aynı temel adımları (klinik öncesi testler, Faz 1 güvenlik denemeleri, Faz 2 genişletilmiş denemeler ve Faz 3 etkinlik denemeleri) içerir. Temel fark, acil bir durumda FDA’nın uygulamaya öncelik vermesi ve kendi araştırma incelemesini hızlandırmasıdır. Bunu yapmanın bir yolu, klinik denemelerin bitmesini beklerken lojistik sorunları erken çözmektir. Örneğin, FDA firmalar klinik deneylerini tamamlamadan veya acil kullanım için başvuruda bulunmadan önce üretim ve dağıtım sorunlarını çözmek için aşı şirketleriyle birlikte çalıştı. Scientific American dergisine verdiği röportajda, eski FDA komiseri Dr. Stephen Hahn, acil bir durumda, kurumun dört ila altı aylık inceleme sürecini sadece birkaç haftaya indirmek için bir başvuruyu diğer taleplere göre önceliklendirebileceğini söyledi.

Amerika Birleşik Devletleri dışında yaşayan milyarlarca insan ne olacak? Dünyanın geri kalanı nasıl aşılanacak?

Covid-19’a karşı aşılama çabaları, dünya çapında aşılara erişimde olağanüstü bir boşluğu ortaya çıkardı. Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere gibi zengin ülkeler, birden fazla ilaç üreticisiyle anlaşmalar yaptı ve vatandaşlarını defalarca aşılamak için bu yıl piyasaya çıkması muhtemel yeterli dozda aşı sağladı . Çin ve Rusya kendi aşılarını geliştirdiler ve toplu bağışıklama programlarına başladılar. Tam tersine, çoğu yoksul ülke Covax adı verilen karmaşık bir küresel aşı paylaşım girişimine güveniyor ve muhtemelen en fazla yüzde 25’i aşılamaya yetecek kadar doz alıyor. Dünya Sağlık Örgütü ve iki küresel kar amacı gütmeyen kuruluş tarafından yönetilen Covax, zengin ülkelerden gelen mali yardıma ve diğer desteklere güveniyor. ABD bu aya kadar katılmayı ve finansman sağlamayı kabul etmedi.

Oxford Üniversitesi’ndeki araştırmasına göre dünya çapında uygulanan aşıların yüzde 81’i yüksek ve orta üst gelirli ülkelerde yapıldı. Düşük gelirli ülkelerde dozların yalnızca yüzde 0,4’ü uygulandı. aşılamadan sonra

Aşının çalışmaya başlaması ne kadar sürer?

ABD Hastalık Kontrol Merkezleri, bir kişinin size verilen aşının son dozunu aldıktan iki hafta sonra tamamen aşı yanıtına ulaşacağını söyledi. Aşınız sadece bir doz gerektiriyorsa, vücudunuzun güçlü bir bağışıklık tepkisi oluşturması yaklaşık iki hafta alacaktır. Aşınız iki doz gerektiriyorsa, ikinci dozdan iki hafta sonrasına kadar en yüksek aşı yanıtına ulaşılmayacaktır. —Carl Zimmer ve Denise Grady

Aşı sonrası Covid-19 kapma riski nedir?

Bu soruların tek bir cevabı yok çünkü risk bir kişiden diğerine, kişinin genel sağlığına, nerede yaşadığına ve kiminle zaman geçirdiğine bağlı olarak değişir. Aşı olan çoğu insan yeni bir enfeksiyon yaşamazken, bazı insanlar yaşayacaktır. Halka açık kapalı alanlarda başkalarının aşı durumunu bilmeden maske takmak ve kalabalık ortamlardan kaçınmak gibi makul önlemler almak riskinizi azaltacaktır. Aşılar ciddi hastalıklara karşı son derece koruyucudur. Los Angeles County’de yakın zamanda yapılan bir araştırma, aşılanmamış kişilerin aşılı bir kişiye göre Covid-19’dan hastaneye yatma olasılığının 29 kat daha fazla olduğunu gösterdi. 

Aşılı bir kişinin Covid-19’u yayma şansı nedir?

Aşılanmamış kişiler Covid-19’a yakalanma ve yayma açısından açık ara en yüksek risk altındayken, aşılı bir kişinin enfekte olması ve hastalığı başkalarına bulaştırması da mümkündür. Aşılı kişiler de bazen virüsü yayabilir. Öyle olsa bile, birçok uzman aşılı bir kişiden enfekte olma riskinin hala nispeten düşük olduğuna inanıyor. Singapur’dan yapılan bir araştırma, Delta varyantı ile enfekte olan aşılı ve aşısız insanlara baktı. Araştırmacılar, aşılı ve aşısız işçilerde hastalığın başlangıcında viral yüklerin benzer olduğunu, aşılılarda ilk haftadan sonra virüs miktarının daha hızlı azaldığını gösterdi. 

Virüsü birinci ve ikinci doz arasında kaparsam ne olur?

Aşınız iki doz gerektiriyorsa, ikinci aşınızı beklerken Covid-19’a karşı tam olarak korunmuyorsunuz. İlk aşılarını yaptıktan sonra virüse yakalanmış görünen birkaç insan raporu var. Çoğu durumda, hastalara aşı verildiğinde virüse zaten sahip olup olmadıkları veya aşıdan sonra, ancak vücutları virüsle savaşmak için yeterli bağışıklık oluşturmadan önce maruz kalıp kalmadıkları bilinmemektedir. Yine de ikinci dozu programa göre almayı planlamalısınız, ancak önce doktorunuza danışın. Ve unutmayın, iki dozdan sonra bile hiçbir aşı yüzde 100 koruma sağlamaz. Ancak aşıdan sonra virüse yakalansanız bile, vücudunuzda virüsle savaşmaya hazır antikorlar bulunduğundan hafif bir hastalık geçirmeniz olasıdır. 

Eğer aşı olduysam, neden hala maske takmam gerekiyor?

Tam aşı olmak Covid-19’dan ciddi hastalıklara ve hastaneye yatışlara karşı koruma sağlarken, hiçbir aşı yüzde 100 koruma sağlamaz. Çok sayıda insan aşısız kaldığı ve koronavirüsü yaymaya devam ettiği sürece, aşılı insanlar Delta varyantına maruz kalacak ve bunların küçük bir yüzdesi enfeksiyonlar geliştirecek.

Çevrenizdekilerin aşı durumunu bilmiyorsanız, özellikle kapalı kamusal alanlardayken maske takmak iyi bir fikirdir. Aşı oranlarının yüksek olduğu ve genel vaka oranlarının düşük olduğu ve düştüğü bir toplumda yaşıyorsanız risk daha düşüktür. Çoğu halk sağlığı uzmanı, tam aşılı kişilerin, aşılı arkadaşlar ve aile üyeleri ile kapalı mekanlarda ve maskesiz zaman geçirmelerinin güvenli olduğu konusunda hemfikirdir. Ancak seyahat eden veya yakın zamanda büyük bir toplantıya katılan aşılı kişiler enfekte olmadıklarından emin olana kadar başkalarıyla maskesiz vakit geçirmekten kaçınmak isteyebilir. 

İşverenim Covid aşısı isteyecek mi?

İşverenler, bir aşı resmi olarak onaylandıktan sonra çalışanlarını aşı olmaya zorlama hakkına sahiptir. Ancak çalışanlar tıbbi nedenlere veya dini inançlara dayalı olarak muafiyet talep edebilirler. Bu gibi durumlarda işverenler örneğin işçinin evden çalışmasına izin verilebilir.

Biden yönetimi, 100’den fazla çalışanı olan tüm şirketlerde aşı veya haftalık test yapılmasını zorunlu kıldı.

Seyahat etmek için aşı kanıtı sunmam gerekecek mi?

Bazı ülkeler artık uçuşlara izin verilmeden önce yolculardan aşı kanıtı ve negatif bir Covid testi sağlamalarını şart koşuyor. Uluslararası seyahat etmeden önce, seyahat kısıtlamaları hızla değişebilir.

Takip Et

20,116BeğenenlerBeğen
18,054TakipçilerTakip Et

Benzer Haberler

Editörün Seçtikleri